Formy działania organizacji pozarządowych fundacja a stowarzyszenie – podobieństwa i różnice.

Organizacje pozarządowe mogą przyjąć różne formy prawne swojej działalności. Najpopularniejsze z nich to fundacje i stowarzyszenia.

W praktyce ich działalność może mieć zbliżoną formę jednakże między stowarzyszeniem i fundacją jest sporo różnic które już na etapie konstruowania formy działalności należy rozważyć.

Przede wszystkim Fundacja to majątek – który przekazuje fundator lub grupa fundatorów chcących osiągnąć ważne społecznie cele przekazując go pod zarząd – władze fundacji. Stowarzyszenie zaś to grupa osób – znajomych, rodziny o wspólnych zainteresowaniach, idei czy działających we wspólnym celu.

W akcie fundacyjnym wskazuje się cel fundacji oraz składniki majątku przeznaczone na jego realizację (mogą to być pieniądze, nieruchomości czy rzeczy ruchome). Wyczerpanie środków finansowych i majątku fundacji może być jedną z przyczyn likwidacji działalności. Stowarzyszenie zaś opiera swoją działalność na pracy społecznej członków w ilości co najmniej 7 członków założycieli, lub w przypadku stowarzyszenia zwykłego wystarczy 3 założycieli.

Cel Fundacji musi być społecznie bądź gospodarczo użyteczny, jednocześnie być zgodny z interesami Rzeczpospolitej Polskiej. W przypadku stowarzyszenia cel powinien być zgodny z prawem, jednakże jego cel nie musi być realny ani społecznie użyteczny. Stowarzyszenie może działać w celu wspierania swoich członków, fundacja ma realizować cele ustalone w statucie. Również władze w przypadku obu tych działalności są odmienne.

W fundacji wszystkie decyzje podejmuje zarząd fundacji, nie ma tu obowiązku powoływania organów kontroli wewnętrznej takich jak rada czy komisja rewizyjna. Fundator nie ma szczególnych uprawnień a ogranicza się tylko do tych przyznanych statutem. Stowarzyszenie zarządzane jest w sposób demokratyczny – najważniejsze decyzje podejmuje walne zebranie członków, zarząd wykonuje wolę walnego i przed nim odpowiada. Musi być również powołany organ kontrolujący – komisja rewizyjna.

Zarówno stowarzyszenia jak i fundacje mogą prowadzić działalność gospodarczą ale prowadzenie tej działalności może służyć wyłącznie celom statutowym, przy czym fundacja powinna mieć wydzielony na ten cel fundusz w wys. przynajmniej 1 tys. zł. Dochód stowarzyszenia mogą stanowić również składki członkowskie. Reszta źródeł finansowania obu form jest zbliżona i mogą być to granty, dotacje, darowizny, zbiórki publiczne, własna działalność odpłatna, działalność pożytku publicznego czy działalność gospodarcza.

Zarówno stowarzyszenia, jak i fundacje jako jednostki posiadające osobowość prawną, muszą prowadzić księgi rachunkowe. Podlegają tym samym przepisom podatku dochodowego i korzystają z takich samych zwolnień. Na mocy Ustawy o rachunkowości, sprawozdania finansowe są wymagane w każdej z tych organizacji. Jedynie w stowarzyszeniach sprawozdania merytoryczne są nieobowiązkowe.

W 2015 r. w ustawie o rachunkowości wprowadzono pojęcie tzw. jednostki mikro do których zaliczano m.in. fundacje i stowarzyszenia.

Zmiany ustawy obowiązujące od 2017r. wykluczają obecnie fundacje i stowarzyszenia z grona przedsiębiorstw mikro czy małych.

W związku z tym nie jest dla nich przewidziane prowadzenie rachunkowości określonej dla tego typu jednostek. Rachunkowość jest prowadzona na zasadach ogólnych. Gdzie wynik finansowy ustalają one według zasad przewidzianych dla jednostek dużych (tj. w postaci zysku lub straty, a nie nadwyżki przychodów i kosztów). Wyceniają aktywa i pasywa według wartości godziwej i skorygowanej ceny nabycia, a nie tylko w wartościach historycznych. Stosują w pełnym zakresie zasadę ostrożności.

Dla organizacji pozarządowych, do których należą fundacje i stowarzyszenia, ustawa o rachunkowości wprowadziła nowy załącznik. Podstawowe elementy sprawozdania finansowego (wprowadzenie, bilans, rachunek zysków i strat oraz informacja dodatkowa) mają skrócony zakres i są dostosowane do charakteru działalności organizacji pozarządowych, bowiem podmioty te cechuje duża specyfika działania oraz szczególny sposób osiągania przychodów i ponoszenia kosztów, w dużej mierze odmienny od jednostek prowadzących działalność wyłącznie gospodarczą.

Organizacje pozarządowe – zarówno prowadzące, jak i nieprowadzące działalności gospodarczej, powinny zatem sporządzać sprawozdanie finansowe zgodnie z załącznikiem nr 6 do ustawy o rachunkowości. Pamiętać jednak należy, iż w myśl ustawy o rachunkowości jednostki te mogą sporządzać sprawozdanie finansowe również w pełnym zakresie (podstawowe elementy poszerzone o zestawienie zmian w kapitale/funduszu własnym, rachunek przepływów pieniężnych) czyli według załącznika nr 1 do ustawy o rachunkowości. Decyzja o tym należy do organizacji pozarządowej. W konsekwencji jednostka mikro, jak i jednostka mała mogą na zasadzie dobrowolności sporządzić zestawienie zmian w kapitale (funduszu) własnym oraz rachunek przepływów pieniężnych według załącznika nr 1.

Należy zauważyć, że istnieje możliwość prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów, zamiast ksiąg rachunkowych. Jednostki te, w tym także stowarzyszenia, mogą korzystać z powyższego uproszczenia jeżeli:

1) działają w sferze zadań publicznych określonych w art. 4 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie;

2) nie prowadzą działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej;

3) nie posiadają statusu organizacji pożytku publicznego;

4) osiągają przychody wyłącznie z tytułu:

  • działalności nieodpłatnej pożytku publicznego z tytułu składek członkowskich, darowizn, zapisów, spadków, dotacji, subwencji, przychodów pochodzących z ofiarności publicznej,
  • działalności odpłatnej pożytku publicznego z tytułu sprzedaży towarów i usług,
  • sprzedaży, najmu lub dzierżawy składników majątkowych,
  • odsetek od środków pieniężnych na rachunkach rozliczeniowych lub rachunkach w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych, prowadzonych w związku z wykonywaną działalnością, w tym także odsetek od lokat terminowych oraz innych form oszczędzania, przechowywania lub inwestowania, tworzonych na tych rachunkach;

5) w roku poprzedzającym rok wyboru prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów osiągnęły przychody wyłącznie z tytułów, o których mowa w ww. pkt. 4, w wysokości nieprzekraczającej 100.000 zł (ten limit przychodów nie ma zastosowania do roku w którym jednostka rozpoczęła działalność).

Decyzję w sprawie prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów przez organizację pozarządową musi podjąć jej organ zatwierdzający w rozumieniu przepisów o rachunkowości.

 

 

 

Scroll to Top