Rozliczenie roczne po śmierci współmażonka

Zbliża się termin rozliczenia rocznego z podatku dochodowego od osób fizycznych. Bardzo popularnym rozwiązaniem jest rozliczanie się wspólnie z małżonkiem. Osoby pozostające w związku małżeńskim mogą ograniczyć obciążenia podatkowe dzięki preferencyjnym zasadom opodatkowania. W przypadku małżonków preferencja polega na opodatkowaniu sumy dochodów wspólnie rozliczających się osób, przy czym podatek określa się w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy zsumowanych dochodów (tzw. wspólne opodatkowanie).

Osoby, które straciły męża lub żonę w trakcie minionego roku, mają prawo do wspólnego rozliczenia PIT, jeśli złożą odpowiedni wniosek w urzędzie skarbowym. Zwyczajowo wspólne opodatkowanie odbywa się na wniosek wyrażony w zeznaniu podatkowym. Z możliwości wspólnego rozliczenia podatku mogą skorzystać podatnicy, którzy zawarli związek małżeński przed rozpoczęciem roku podatkowego, a ich małżonek zmarł w trakcie roku podatkowego, oraz ci, którzy pozostawały w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, a małżonek zmarł po upływie tego roku, ale przed złożeniem zeznania podatkowego za ten rok.

Wspólne opodatkowanie małżonków nie jest możliwe, gdy pomiędzy małżonkami nie istniała wspólność majątkowa. Wspólnie z małżonkiem nie mogą rozliczać się też osoby, które prowadzą działalność gospodarczą opodatkowaną liniowo 19% PIT, ryczałtem (oprócz najmu prywatnego), w formie karty podatkowej lub podatkiem tonażowym.

W przypadku śmierci jednego z nich osobą upoważnioną do złożenia wniosku jest jeden z współmałżonków, a więc podatnik, który pozostawał w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, a którego małżonek zmarł przed złożeniem zeznania podatkowego (art. 6a ust. 1 updof).

Rozliczając się ze zmarłym małżonkiem należy wypełnić formularz PIT-36 albo PIT-37, w zależności od rodzaju wykazywanych tam dochodów, podobnie jak należałoby to zrobić, gdyby małżonek dożył wspólnego rozliczenia.

W tej sytuacji wniosek o wspólne rozliczenie podatkowe – co istotne – podpisuje tylko podatnik, który będzie korzystał z tego uprawnienia.

Pierwszą osobą w deklaracji PIT powinien być żyjący współmałżonek – występując jako „podatnik”, a dane osoby zmarłej były podane w drugiej kolejności – jako dane „współmałżonka.

W zeznaniu uwzględnia się dochody obojga małżonków, również zmarłego podatnika. Podatek obliczany jest w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy łącznych dochodów małżonków. Pozwala to na zapłatę mniejszej kwoty podatku w przypadku, gdy jeden z małżonków nie uzyskał w roku podatkowym żadnych dochodów, albo gdy różnice w dochodach małżonków są znaczne. Obniżenie kwoty podatku wynika z zastosowania podwójnej kwoty wolnej od podatku w rozliczeniu pit oraz z możliwości obliczenia podatku według niższej stopy (18%) , gdy przy podziale kwoty dochodu podlegającego opodatkowaniu unikniemy przejścia do drugiego progu i zastosowania 32% stopy podatku.

Niestety, jeżeli małżonek zmarł w trakcie roku ZUS nie wystawi automatycznie informacji o osiągniętych dochodach zmarłego. Pracodawca zmarłego współmałżonka nie może odmówić przekazania informacji o uzyskanych przez zmarłego dochodach jego żyjącemu małżonkowi. Gdyby jednak się ociągał, dobrze jest wystąpić z pisemną prośbą o przekazanie oryginału lub kopii formularza PIT-11. Z tej możliwości mogą też skorzystać osoby, które wiedzą, że ich współmałżonek wykonywał dodatkową pracę na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło.

 

W tym celu powinniśmy wystąpić do organu wypłacającego świadczenia emerytalne i rentowe o PIT-40A lub do zakładu pracy zmarłego o wydanie PIT-11.

 

Wniosek powinien zawierać:

  • dane osoby zmarłej tj. imię i nazwisko, datę urodzenia (pesel),
  • ostatnie miejsce zamieszkania oraz
  • dane osoby wnioskującej wraz ze wskazaniem, na jaki adres należy przesłać PIT

Wniosek taki można złożyć osobiście w najbliższym oddziale ZUS lub przesłać go listownie.

Po śmierci współmałżonka – małżonek żyjący, zachowuje nie tylko prawo do dokonania wspólnego rozliczenia ze zmarłym współmałżonkiem, lecz także prawo do wskazania w rozliczeniu PIT ulg i odliczeń, które nabył zmarły.

Uwaga: Preferencyjny sposób opodatkowania jest możliwy wyłącznie w przypadku terminowego złożenia zeznania podatkowego – do 30 kwietnia roku następnego!

W przypadku, gdy zmarły nie pozostawał w związku małżeńskim lub też jego małżonek nie skorzystał z prawa łącznego opodatkowania dochodów, spadkobiercy muszą mieć na uwadze to, co wynika z art. 104 § 1 Ordynacji podatkowej.

Jeżeli bowiem spadkodawca był podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych, organ podatkowy informuje spadkobierców, na podstawie posiadanych danych, o wysokości dochodu lub przychodu spadkodawcy oraz o wysokości wpłaconych zaliczek na podatek lub podatku, podając równocześnie przypadającą do zapłacenia kwotę podatku lub kwotę nadpłaty. Dane te organ podatkowy może czerpać np. z informacji PIT-11 składanych do urzędu skarbowego przez pracodawców zmarłego.

Spadkobierca w terminie 30 dni może zawiadomić organ podatkowy o tym, że spadkodawca poniósł określone wydatki uprawniające do ulg podatkowych. Po upływie tego 30-dniowego terminu organ podatkowy doręcza spadkobiercom decyzję ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego lub stwierdzającą nadpłatę.

Zgodnie z art. 98 § 1 O.p. do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe.

W przypadku wydania decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego spadkobiercy są zobligowani do uregulowania podatku niezapłaconego przez podatnika. Należy to zrobić w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Jeżeli natomiast zostanie stwierdzona nadpłata, jest ona zwracana spadkobiercom. Wymaga to jednak dopełnienia kilku formalności. Wypłata pieniędzy nastąpi po złożeniu w urzędzie skarbowym prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku oraz zgodnego oświadczenia woli wszystkich spadkobierców o podziale nadpłaty. Stanowi o tym art. 105 § 2 Ordynacji podatkowej. Jeżeli w ciągu 30 dni od dnia złożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku spadkobiercy nie dostarczą zgodnego oświadczenia woli, kwota nadpłaty składana jest do depozytu urzędu skarbowego. Koszty przechowywania w depozycie pomniejszają nadpłatę.

Oprocentowanie z tytułu przypadających na rzecz spadkodawcy nadpłat naliczane jest zasadniczo tylko do dnia otwarcia spadku (data śmierci podatnika). Nalicza się je jednak dalej, jeżeli w terminie 15 dni od dnia złożenia oświadczenia woli zawierającego zgodne stanowisko wszystkich spadkobierców o podziale należności, nie doszło do zwrotu nadpłaty.

 

Warto także zauważyć, że w związku ze śmiercią małżonka w ciągu roku podatkowego, małżonek żyjący nabywa prawo do rozliczenia pitu rocznego jako osoba samotnie wychowująca dziecko.

Korzystając ze wspólnego rozliczenia ze zmarłym w ciągu roku małżonkiem podatnik traci prawo do rozliczenia się jako osoba samotnie wychowująca dziecko. Można wybrać albo jedno, albo drugie rozwiązanie. W zależności od sytuacji każda z opcji może oznaczać różny poziom korzyści finansowych. Jeżeli oba rozwiązania miałyby przynieść identyczne korzyści finansowe, lepiej wówczas wybrać rozliczenie osoby samotnie wychowującej dziecko, pozostawiając urzędowi skarbowemu kwestię poprawności udokumentowania dochodów zmarłego małżonka.

Jeżeli małżonek przepadł bez wieści (np. zaginięcie lub wyjazd za granicę) prawo do wspólnego rozliczenia nie przysługuje. W takich sytuacjach małżonkowie nie tylko nie mogą rozliczyć się wspólnie, ale i nie mogą złożyć zeznania za zaginionego małżonka. Wtedy „zaginiony” osobiście będzie odpowiadał wobec fiskusa za niezłożenie rozliczenia w terminie.

Autor: Agnieszka Zamaro-Wiśniewska właściciel Business Accounting Office sp. z o.o.

Scroll to Top